Bài 32: Phản ứng oxi hóa – khử

Tóm tắt lý thuyết

1.1. Sự khử và sự oxi hóa

1.1.1. Sự khử

  • Sự khử là sự tách oxi ra khỏi hợp chất. (Chất khử là chất nhường electron, chất oxy hóa là chất nhận electron)
  • Thí nghiệm: CuO + H2 Cu + H2O
    • Trong PTHH trên, ta thấy H2 đã kết hợp với nguyên tố oxi tạo thành H2O, hay H2 đã chiếm oxi của CuO.
  • Ở các nhiệt độ cao khác nhau, khí Hidro có thể chiếm được nguyên tố oxi của một số oxit kim loại khác như sắt (III), oxit Fe2O3, chì (II) oxit PbO, thủy ngân (II) oxit HgO…

1.1.2. Sự oxi hóa

  • Sự oxi hóa là sự tác dụng của oxi với một chất.
  • Ví dụ :

Zn + O2 ZnO

1.2. Chất khử và chất oxi hóa

  • Chất khử là chất chiếm oxi của chất khác.
  • Chất oxi hóa là chất nhường oxi cho chất khác.
  • Ví dụ: Trong phương trình hóa học: CuO + H2 → Cu + H2O
    • CuO nhường oxi cho H2 → Cu
    • H2 chiếm oxi của CuO → H2O

Vậy: CuO + H2 → Cu +H2O

(chất oxi hóa) (chất khử)

  • Trong phản ứng C + O2 CO2 thì bản thân oxi cũng là chất oxi hóa

1.3. Phản ứng oxi hóa – khử

  • Phản ứng oxi hóa – khử là phản ứng hóa học xảy ra đồng thời sự oxi hóa và sự khử.
  • Trong phương trình hóa học: CuO + H2 Cu + H2O
  • Có thể biểu diễn quá trình khử và oxi hóa của phản ứng CuO + H2 như sau:

Sơ đồ biểu diễn quá trình khử và oxi hóa

Hình 1: Sơ đồ biểu diễn quá trình khử và oxi hóa

⇒ Sự khử và sự oxi hóa là 2 quá trình trái ngược nhau, nhưng xảy ra đồng thời trong 1 phương trình hóa học.

? Phản ứng sau có phải là phản ứng oxi hoá – khử không ? Vì sao ?

2H2 + O2 2H2O

Dựa vào dấu hiệu có sự nhường và chiếm oxi giữa các chất để phân biệt phản ứng oxi hóa với các loại phản ứng khác.

Bài tập minh họa


Bài 1:

Những câu phát biểu nào sau đây là đúng:

a) Chất nhường Oxi cho chất khác là chất khử

b) Chất nhường oxi cho chất khác là chất oxi hóa

c) Chất chiếm oxi của chất khác là chất khử

d) Phản ứng oxi hóa – khử là phản ứng hóa học trong đó có xảy ra sự oxi hóa

e) Phản ứng oxi hóa – khử là phản ứng hóa học trong đó có xảy ra sự oxi hóa và sự khử

Hướng dẫn:

ý b, c, e là các phát biểu đúng

Bài 2:

Xác định tính chất của chất bằng cách đánh dấu (+) vào ô thích hợp:

Phương trình phản ứng

Tính chất của chất

Chất tham gia

Nhường oxi

Chiếm oxi

Chất oxi hóa

Chất khử

CuO + H2 → Cu + H2O

CuO
H2

2H2 + O2 → 2H2O

H2
O2

Hướng dẫn:

Phương trình phản ứng

Tính chất của chất

Chất tham gia

Nhường oxi

Chiếm oxi

Chất oxi hóa

Chất khử

CuO + H2 → Cu + H2O

CuO + +
H2 + +

2H2 + O2 → 2H2O

H2 + +
O2 + +